ChatGPT dạy học: Thiết kế hoạt động theo từng bài

Chuẩn bị một bài học thường ngốn của giáo viên khá nhiều thời gian, vì phải dựng mục tiêu, nhiệm vụ, học liệu và cách đánh giá trong cùng một kế hoạch. Một prompt dạy học rõ ràng, viết theo từng hoạt động cụ thể, giúp ChatGPT đề xuất nhiều phương án theo môn học và khối lớp. Nói gọn, cách dùng ChatGPT dạy học mà mình theo là thiết kế hoạt động cho từng bài, không xin một giáo án chung chung. Các mẫu câu lệnh dưới đây tập trung vào hoạt động học tập, trò chơi, câu hỏi và giáo án có thể đưa thẳng lên lớp.

Prompt dạy học là gì và gồm những phần nào

Prompt là câu lệnh mình dùng để yêu cầu ChatGPT tạo nội dung theo một mục tiêu cụ thể. Khi thiết kế bài học, giáo viên điền tên bài, môn học và lớp vào các vị trí có sẵn trong câu lệnh. ChatGPT dựa vào những thông tin này để đề xuất hoạt động, nên câu lệnh càng rõ thì phần đầu ra càng đáp ứng đúng ý.

Điểm khác của mẫu prompt này nằm ở mức độ chi tiết. Thay vì chỉ xin một bản tóm tắt bài học, mình có thể yêu cầu 10 hoạt động và nêu rõ tên hoạt động, mục tiêu, năng lực, phẩm chất, phần chuẩn bị, các bước tổ chức, thời lượng, vai trò của giáo viên, vai trò của học sinh và tiêu chí đánh giá. Xem thêm Điểm Cinebench R23.

Các nhóm hoạt động ChatGPT dạy học có thể gợi ý cho lớp

Khi dùng ChatGPT dạy học, nhóm đầu tiên mình khai thác là hoạt động học tập cho một bài cụ thể. Prompt yêu cầu ChatGPT đề xuất 10 hoạt động triển khai được ngay trên lớp, rồi chọn ba hoạt động hiệu quả nhất và giải thích ngắn gọn lý do. Mình dùng kết quả này để so sánh nhiều phương án trước khi lập kế hoạch, thay vì bí ý tưởng từ đầu.

Nhóm thứ hai là trò chơi giáo dục theo hướng Game-based Learning, tức học qua trải nghiệm. Câu lệnh cần có tên trò chơi, mục tiêu, bối cảnh, luật chơi, cách chia nhóm, nhiệm vụ, cách tính điểm, điều kiện thắng, phần thưởng, dụng cụ và kiến thức học sinh đạt được. Prompt cũng yêu cầu ba phiên bản kéo dài 5 phút, 15 phút và 30 phút để mình linh động theo thời lượng còn lại. Xem thêm Pin laptop mới.

Nhóm thứ ba tập trung vào câu hỏi theo thang tư duy Bloom, gồm Nhớ, Hiểu, Vận dụng, Phân tích, Đánh giá và Sáng tạo. Mỗi câu hỏi có thể kèm đáp án tham khảo, phần giải thích, lỗi thường gặp, câu hỏi gợi mở và cách giáo viên dẫn dắt khi học sinh chưa trả lời được. Ba nhóm này hỗ trợ nhau, nên mình thường ưu tiên trộn cả ba trong một tiết.

Cách viết và dùng prompt dạy học trong tiết dạy

Mình nên bắt đầu bằng một bài học cụ thể thay vì yêu cầu chung chung. Các bước dưới đây giữ lại cấu trúc của mẫu prompt, giúp mình tối ưu phần đầu ra cho bám sát tiết dạy và duy trì được mạch của giáo án.

Đầu tiên, mình xác định tên bài, môn học và lớp, thay các phần ghi [Tên bài], [Môn học] và [Lớp] bằng thông tin của tiết học. Sau đó mình chọn loại đầu ra cần dùng: hoạt động học tập, trò chơi, câu hỏi Bloom, phần khởi động, giáo án hoàn chỉnh, hoạt động phân hóa hay bộ học liệu. Với mỗi hoạt động, mình nêu rõ các trường thông tin cần có, chẳng hạn mục tiêu, phần chuẩn bị, các bước tổ chức, thời lượng, vai trò của giáo viên, vai trò của học sinh và tiêu chí đánh giá.

Nếu đã biết điều kiện triển khai thì mình ghi luôn vào câu lệnh. Với trò chơi, prompt có thể xin phiên bản 5 phút, 15 phút và 30 phút; với phần khởi động, có thể yêu cầu năm phương án gồm câu chuyện, tình huống thực tế, trò chơi, video hoặc hình ảnh và câu hỏi tranh luận. Mẫu prompt còn chia học sinh thành nhóm Yếu, Trung bình, Khá, Giỏi và học sinh cần hỗ trợ đặc biệt để xin phương án hợp với từng đối tượng.

Cuối cùng, mình đọc lại kết quả trước khi đưa vào giáo án, kiểm tra mục tiêu, thời lượng, dụng cụ, mức độ khó và tiêu chí đánh giá, rồi sửa những nhiệm vụ chưa hợp với lớp. Khi cần tài liệu ngay, mình ưu tiên tạo phiếu học tập cá nhân, phiếu hoạt động nhóm, checklist, thẻ câu hỏi, tài liệu tóm tắt và rubric đánh giá sản phẩm.

Trong lúc dùng, mình vẫn giữ vai trò kiểm duyệt nội dung. ChatGPT giúp sắp xếp ý tưởng và mô tả quy trình, nhưng giáo viên mới là người quyết định hoạt động nào hợp với bài học và điều kiện lớp. Nói cách khác, công cụ lo phần nháp, còn chuyên môn vẫn do mình nắm.

Hạn chế cần kiểm tra kỹ trước khi áp dụng

ChatGPT đưa ra đề xuất dựa trên thông tin giáo viên nhập vào. Nếu tên bài, môn học hoặc lớp còn để nguyên trong ngoặc vuông, kết quả sẽ chưa gắn với một tiết học cụ thể. Câu lệnh càng thiếu mục tiêu và yêu cầu đầu ra, mình càng phải chỉnh sửa nhiều, nên việc điền đủ thông tin ngay từ đầu giúp tiết kiệm công đáng kể.

Các hoạt động do ChatGPT đề xuất cũng cần đối chiếu với nội dung bài học. Mình phải xem lại câu hỏi, đáp án tham khảo, kiến thức học sinh đạt được và lỗi thường gặp. Những phần này không nên đưa thẳng vào lớp khi chưa được xác minh, vì công cụ có thể trả lời trật với chương trình.

Thời lượng trong kế hoạch cũng cần đối chiếu với thực tế tổ chức. Trò chơi 5 phút, 15 phút và 30 phút có mục tiêu khác nhau, nên mình chọn phiên bản hợp với thời gian còn lại của tiết học. Phần dự phòng cũng nên giữ lại, để duy trì nhịp tiết dạy nếu một hoạt động không diễn ra như kế hoạch.

Ai nên dùng và giá trị với giáo viên Việt

Mẫu prompt ChatGPT dạy học này hợp với giáo viên cần phát triển hoạt động học tập, thiết kế trò chơi, xây dựng câu hỏi hay chuẩn bị giáo án theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực. Giáo viên mới có thể dựa vào cấu trúc này để hình dung đủ các thành phần của một hoạt động, thay vì mò mẫm.

Giáo viên đã có kinh nghiệm có thể xem ChatGPT như một trợ lý để tạo thêm phương án. Công cụ này hỗ trợ khâu lên ý tưởng, chia nhiệm vụ, mô tả vai trò của giáo viên và học sinh, cũng như dựng tiêu chí đánh giá. Nó không thay quyết định chuyên môn của giáo viên, mà chỉ rút ngắn phần chuẩn bị.

Mẫu prompt không đòi hỏi thiết bị mạnh hay hạ tầng đặc biệt, nên giáo viên chỉ cần một máy tính và tài khoản là có thể bắt đầu. Giá trị thực tế rõ nhất nằm ở chỗ mình cắt bớt khâu nghĩ ý tưởng và tạo ra nhiều dạng tài liệu cho cùng một bài học, thay vì soạn tay từng phần.

Với lớp có trình độ chênh lệch, phần phân hóa giúp mình giao nhiệm vụ theo nhóm Yếu, Trung bình, Khá, Giỏi và học sinh cần hỗ trợ đặc biệt. Khi ghép thêm phiếu học tập, bảng kiểm và rubric, giáo viên có thêm cơ sở theo dõi sản phẩm học tập của từng đối tượng, thay vì chỉ đặt một câu hỏi chung cho cả lớp.