Ubuntu 26.04 trên laptop - Những thay đổi lớn so với Ubuntu 24.04

Ra mắt ngày 23/04/2026 với tên mã Resolute Raccoon, Ubuntu 26.04 là bản hỗ trợ dài hạn đầu tiên đưa kernel 7.0, GNOME 50 và phiên Wayland duy nhất lên máy tính để bàn. Nếu laptop của bạn đang chạy Ubuntu 24.04, khoảng cách giữa hai bản LTS này lớn hơn một lần cập nhật thường lệ: lớp tiện ích hệ thống chuyển sang Rust, trình cài đặt có thêm mã hóa ổ đĩa bằng TPM, còn mức RAM tối thiểu tăng lên 6 GB. Mình tổng hợp lại từ ghi chú phát hành chính thức của Canonical để bạn biết điểm nào đáng giá, điểm nào còn vướng trước khi bấm nâng cấp.

Ubuntu 26.04 lên kernel 7.0 và GNOME 50 thay đổi những gì

Thay đổi nền tảng lớn nhất nằm ở nhân hệ điều hành. Với nhánh kernel mặc định, Ubuntu 26.04 nhảy thẳng từ Linux 6.8 lên 7.0; với nhánh HWE, bước nhảy là từ 6.17 lên 7.0. Cơ chế ghi crash dump nay được bật mặc định trên cả bản desktop lẫn server để việc truy vết lỗi treo máy dễ hơn. Toàn bộ danh sách thay đổi được Canonical gom trong trang tóm tắt dành cho ai lên từ bản LTS trước.

Trên Ubuntu 26.04, GNOME đi từ phiên bản 46 lên 50, tức bạn nhận cùng lúc thay đổi của bốn đợt phát hành. Từ GNOME 47 có giao diện thân thiện hơn với màn hình nhỏ, ghi màn hình tăng tốc bằng phần cứng và hẹn giờ ngủ mới trong mục nguồn điện. GNOME 48 gom thông báo theo ứng dụng, đưa tính năng triple buffering vốn do Ubuntu phát triển vào bản gốc, giảm mức chiếm CPU và bộ nhớ của một số thành phần lõi, đồng thời bổ sung tùy chọn bảo vệ tuổi thọ pin cùng khả năng xuất hình HDR cho màn hình tương thích.

Hai đợt cuối tập trung vào độ mượt và khả năng tiếp cận. GNOME 50 cải thiện tần số quét biến thiên (VRR) và tỷ lệ hiển thị phân đoạn, hai thứ quan trọng với laptop màn độ phân giải cao thường phải đặt tỷ lệ lẻ như 125% hay 150%. Con trỏ chuột nay chạy ở tốc độ khung hình tối đa ngay cả khi game hoặc phần mềm chuyên dụng kết xuất chậm hơn, desktop cũng mượt hơn khi dùng driver NVIDIA. Bạn còn có tùy chọn giảm hiệu ứng chuyển động và ứng dụng Files nhanh hơn.

Wayland thành phiên mặc định duy nhất và bộ ứng dụng mới

Từ bản này, phiên Ubuntu Desktop chỉ chạy trên Wayland vì GNOME Shell không còn khởi chạy được dưới dạng phiên X.org. Ứng dụng viết cho X11 vẫn mở được qua lớp tương thích XWayland, còn các môi trường khác như KDE, Xfce, MATE hay i3 vẫn có phiên X.org riêng. Ghi chú phát hành khẳng định laptop dùng card NVIDIA nay hỗ trợ Wayland đầy đủ, điểm từng khiến nhiều người phải quay về X11 ở bản LTS trước. Phần mềm cũ phụ thuộc trực tiếp vào X11, ví dụ một số công cụ chụp màn hình hay điều khiển từ xa đời cũ, là thứ bạn nên thử trước khi chuyển hẳn.

Thành phần	Ubuntu 24.04	Ubuntu 26.04	Ý nghĩa với laptop
Linux kernel	6.8	7.0	Nhận chip Intel, AMD đời mới
GNOME	46	50	HDR, VRR, chỉ còn Wayland
systemd	255	259	Quản lý dịch vụ, khởi động
APT	2.7	3.1	Trình quản lý gói thế hệ mới
LibreOffice	24.2	25.8	Bộ văn phòng mặc định
GIMP	2.10	3.2	Sửa ảnh, giao diện GTK mới
Python / GCC	3.12 / 14	3.14 / 15.2	Công cụ lập trình
Rust / OpenJDK	1.75 / 21	1.93 / 25	Công cụ lập trình

Bộ ứng dụng mặc định của Resolute Raccoon gần như được thay mới. Ptyxis thay GNOME Terminal, hỗ trợ truy cập nhanh container podman, toolbox, distrobox và lưu phiên để mở lại đúng tab cũ. Loupe thay Eye of GNOME, viết bằng Rust và chỉnh sửa ảnh đơn giản được. Showtime thay Totem làm trình phát video, Papers thay Evince để đọc PDF, còn Resources thay cả System Monitor lẫn Power Statistics, theo dõi CPU, bộ nhớ và GPU trong một cửa sổ. Firefox lên bản 150, Thunderbird lên bản 140 Eclipse, LibreOffice nhảy từ 24.2 lên 25.8.

Vài thay đổi nhỏ hơn có thể làm bạn bỡ ngỡ. Ứng dụng Software & Updates không còn cài sẵn, muốn dùng lại phải cài gói software-properties-gtk. App Center hỗ trợ gói deb tốt hơn, ứng dụng snap tích hợp sâu hơn với cổng XDG để bạn quản lý quyền truy cập, kèm cơ chế hỏi quyền đang ở dạng xem trước. Với laptop chạy chip AMD hoặc Intel, mã hóa và giải mã video bằng phần cứng qua VA-API nay được kích hoạt sẵn, giúp CPU nhẹ việc hơn khi phát hay quay video.

Lớp nền viết bằng Rust với sudo-rs, rust-coreutils và Dracut

Canonical gọi đây là bước mở rộng thành phần an toàn bộ nhớ, và thay đổi dễ thấy nhất là lệnh sudo. Trên Resolute Raccoon, sudo-rs viết bằng Rust trở thành trình cung cấp sudo mặc định, còn bản sudo gốc do Todd C. Miller duy trì được đổi tên thành sudo.ws. Với thao tác hằng ngày như cài phần mềm hay sửa file cấu hình, bạn gõ lệnh như cũ. Script quản trị dùng tùy chọn đặc thù của sudo cũ thì nên kiểm lại trước khi nâng cấp.

Bộ tiện ích lõi như ls, cat, base64 nay do gói rust-coreutils cung cấp, đi kèm cải thiện hiệu năng đáng kể ở vài lệnh như base64. Vì chưa tương thích hoàn toàn, ba lệnh cp, mv và rm vẫn dùng bản GNU do còn lỗi chưa xử lý. Bộ GNU cũ vẫn có sẵn bằng tiền tố gnu, ví dụ gnuls, và bạn đổi hẳn về GNU bằng gói coreutils-from-gnu nếu script nội bộ chạy sai. Chính các lỗi hồi quy của rust-coreutils là lý do Canonical lùi lời mời nâng cấp tự động dành cho người đang chạy Ubuntu 24.04.

Trên Resolute Raccoon, phần khởi động cũng đổi nền. Dracut thay initramfs-tools làm hạ tầng initial ramdisk mặc định, dùng systemd ngay trong giai đoạn khởi động sớm. Chrony thay systemd-timesyncd làm dịch vụ đồng bộ giờ trên bản cài mới, mặc định dùng NTS để mã hóa và xác thực gói giờ. Laptop sản xuất trong khoảng mười năm gần đây thường đạt chuẩn x86-64-v3, nên bạn có thể chủ động bật biến thể gói amd64v3 tối ưu cho tập lệnh mới, tùy chọn này đang tắt mặc định để giữ tương thích.

Mã hóa ổ đĩa bằng TPM trên Ubuntu 26.04 và các giới hạn

Trình cài đặt Ubuntu 26.04 có thêm tùy chọn mã hóa toàn bộ ổ đĩa dựa trên chip TPM. Khóa mã hóa được sinh tự động và cất trong TPM, ổ đĩa tự mở khi khởi động nếu TPM xác minh hệ thống chưa bị can thiệp, bạn có thể đặt thêm PIN hoặc passphrase để tăng lớp bảo vệ. Cơ chế này gần với cách Windows giữ khóa BitLocker trong TPM, nên những cân nhắc về khóa khôi phục và rủi ro mất dữ liệu trong bài Laptop mới có nên bật BitLocker: Lá chắn dữ liệu hay con dao hai lưỡi? cũng áp dụng khá sát cho tính năng mới này.

Ghi chú phát hành liệt kê khá thẳng các giới hạn ở bản 26.04.0. Một số laptop đủ điều kiện vẫn có thể bị nhận diện sai là không hỗ trợ. Nếu quên PIN hay passphrase và phải khởi động bằng khóa khôi phục, bạn không còn xóa hay thay PIN được nữa, các lần khởi động sau buộc dùng khóa khôi phục. Tính năng mã hóa lại ổ đĩa chưa có. Lỗi màn hình nhập PIN dùng sai bố cục bàn phím đã được khắc phục ở snapd 2.75.

Giới hạn đáng lưu tâm nhất với laptop nằm ở driver. Mã hóa TPM yêu cầu một kernel snap riêng, có thể thiếu module cần cho một số phần cứng, ví dụ module vmd dành cho cấu hình NVMe RAID mà một số laptop Intel bật sẵn trong BIOS. Khi đó bạn phải tắt RAID trong firmware, nếu không ổ đĩa sẽ không khả dụng sau khi cài. Driver NVIDIA là driver ngoài kernel duy nhất được hỗ trợ, bạn không cài thêm được driver bên thứ ba qua DKMS, nên laptop cần driver Wi-Fi hay card mạng ngoài kho thì nên chọn kiểu mã hóa bằng mật khẩu truyền thống.

Hỗ trợ phần cứng laptop mới từ Panther Lake đến card NVIDIA

Kernel 7.0 mang tối ưu riêng cho Intel Core Ultra Series 3 tên mã Panther Lake, nhắm vào iGPU Xe3 và NPU tích hợp. Bản LTS này cũng hỗ trợ đầy đủ đồ họa Intel Arc thế hệ Battlemage và Celestial, gồm iGPU Xe2 trên dòng Lunar Lake, iGPU Xe3 và card rời Arc B570, B580. Song song nhánh chính, Intel còn có biến thể Panther Lake R được phát hiện qua mã nguồn kernel, và bài Panther Lake R lộ diện qua Linux patch, mở hướng laptop bền bỉ phân tích các bản vá Linux đó hé lộ gì về cấu hình và dòng laptop nhắm tới.

Với AMD, Power Profiles Manager trên Resolute Raccoon được tối ưu cho phần cứng mới, chạy song song nhiều driver tối ưu và biết khi nào laptop chạy pin để tự nâng mức tiết kiệm điện. ROCm đã vào kho chính thức, danh sách hỗ trợ có Strix Halo, tức Ryzen AI MAX 300 với iGPU Radeon 8040S, 8050S, 8060S. Với laptop gaming NVIDIA, Dynamic Boost được bật mặc định trên máy tương thích để tự chia điện giữa CPU và GPU theo tải, chế độ ngủ và thức dậy cũng được kích hoạt trong driver độc quyền nhằm tránh lỗi treo hay vỡ hình.

Laptop ARM là điểm cần dè dặt. Canonical có ISO desktop ARM64 chung cho các thiết bị Windows on ARM dùng Snapdragon, kèm phần hỗ trợ ban đầu cho Snapdragon X Elite, nhưng Phoronix thử Resolute Raccoon trên Acer Swift 14 AI và ghi nhận không có tăng tốc 3D, không đọc được pin, nên chưa thể dùng hằng ngày. Yêu cầu hệ thống của Ubuntu 26.04 cũng nhích lên: CPU lõi kép 2 GHz, tối thiểu 6 GB RAM và 25 GB trống, trong khi bản trước khuyến nghị 4 GB.

Chu kỳ hỗ trợ và thời điểm nên nâng cấp từ Ubuntu 24.04

Ubuntu 26.04 nhận cập nhật bảo mật chuẩn 5 năm, tới tháng 4/2031, cho Desktop, Server, Cloud, WSL và Core, còn các bản flavor như Kubuntu, Xubuntu được 3 năm. Gói Ubuntu Pro kéo dài bảo trì bảo mật mở rộng (ESM) lên 10 năm. Ubuntu 24.04 vẫn được duy trì tới 31/05/2029, nâng lên 10 năm với Ubuntu Pro hoặc 12 năm với gói Legacy, nghĩa là bạn chưa bị ép phải lên đời ngay. Bảng dưới gom các mốc chính để bạn đối chiếu.

Hạng mục	Ubuntu 24.04 (năm)	Ubuntu 26.04 (năm)	Mốc kết thúc của bản mới
Bản flavor (Kubuntu, Xubuntu...)	3	3	04/2029
Hỗ trợ chuẩn (Desktop, Server)	5	5	04/2031
ESM qua Ubuntu Pro	10	10	04/2036
Gói Legacy	12	Chưa công bố	Chưa công bố

Lộ trình nâng cấp năm nay chậm hơn thường lệ. Máy chạy 25.10 được mời lên Ubuntu 26.04 ngay từ tháng 4, còn máy chạy Ubuntu 24.04 phải chờ bản 26.04.1. Bản vá điểm này ban đầu dự kiến ngày 04/08 nhưng tới 27/08/2026 mới phát hành, và thông báo chính thức nói lời mời qua Update Manager sẽ đến vài tuần sau để kịp đưa bản vá lỗi hồi quy của rust-coreutils. Trang OMG! Ubuntu xác nhận lời mời này đã mở vào cuối tháng 9/2026.

Theo mình, Resolute Raccoon đáng lên sớm nếu laptop của bạn dùng chip Panther Lake, Lunar Lake, Strix Halo, card NVIDIA cần Wayland ổn định, hoặc bạn lập trình và cần Python 3.14, GCC 15. Ngược lại, laptop 4 GB RAM, laptop Snapdragon, hệ thống cần driver DKMS mà muốn bật mã hóa TPM, hay quy trình phụ thuộc công cụ X11 thì nên ở lại Ubuntu 24.04. Nếu laptop đang chạy Windows và bạn muốn thử bản mới mà không xóa hệ điều hành cũ, bài Cách cài Linux song song Windows trên laptop - Giữ dữ liệu an toàn hướng dẫn chia phân vùng và xử lý Secure Boot cho đúng trường hợp đó.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Laptop chỉ có 4 GB RAM có nên lên bản LTS mới không?

Ghi chú phát hành của Ubuntu 26.04 đặt mức tối thiểu 6 GB RAM, tăng từ mức 4 GB của Ubuntu 24.04. Theo OMG! Ubuntu, đây là mức khuyến nghị chứ không phải rào chặn cứng, nhưng laptop 4 GB sẽ nằm ngoài cấu hình Canonical cam kết. Ubuntu 24.04 còn được hỗ trợ tới tháng 5/2029, nên với laptop RAM hàn chết 4 GB, ở lại bản cũ là phương án an toàn hơn.

Bản mới còn cho đăng nhập GNOME bằng phiên X11 không?

Không. Trên Ubuntu 26.04, phiên Ubuntu Desktop mặc định chỉ chạy trên Wayland vì GNOME Shell không còn chạy được dưới dạng phiên X.org. Ứng dụng X11 vẫn mở qua XWayland, và nếu bắt buộc cần phiên X11 đầy đủ, bạn có thể cài môi trường khác như Xfce, MATE hay KDE vốn vẫn giữ phiên X.org riêng.

Nâng cấp từ bản 24.04 lên bản mới bằng cách nào?

Cách chính thức là chờ Update Manager hiện lời mời, điều đã diễn ra từ cuối tháng 9/2026 sau khi Ubuntu 26.04.1 ra mắt. Bạn cũng có thể chủ động chạy lệnh sudo do-release-upgrade trong terminal. Trước khi nâng cấp, hãy sao lưu thư mục cá nhân và ghi lại các PPA, driver đang cài.

Laptop Snapdragon X Elite đã chạy ổn định chưa?

Chưa. Canonical có ISO ARM64 desktop chung và phần hỗ trợ ban đầu cho Snapdragon X Elite, nhưng bài thử của Phoronix trên Acer Swift 14 AI với Resolute Raccoon ghi nhận thiếu tăng tốc 3D và không đọc được dung lượng pin. Nếu laptop của bạn dùng chip Snapdragon, Windows vẫn là lựa chọn thực tế cho công việc hằng ngày.